In andere talen

  • FRANÇAIS : Myrtille
  • DEUTSCH : Heidelbeere
  • ENGLISH : Bilberry
  • ITALIANO : Mirtillo nero
  • PORTUGUÊS : Mirtilo
  • ESPAÑOL : Mirtilo

Blauwe bosbes De blauwe bosbes "Vaccinium myrtillus" is een geslacht met ongeveer 400 soorten winterharde en niet- winterharde, bladverliezende en groenblijvende struiken uit de heidefamilie (Ericaceae).

De blauwe bosbes wordt dikwijls verward met de blauwe bes of blauwbes (Vaccinium corymbosum). De bosbes groeit in het bos aan lage struiken, en de vrucht is door en door donkerblauw gekleurd. De besjes zijn ook kleiner en het blad verkleurt in de herfst naar vuurrood.

Het is een struikje van 15-60 cm hoog (of zelfs iets meer). De plant houdt niet van kalkhoudende grond, maar past zich beter aan op een vochtige, zure bodem. Deze kalkmijdende plant groeit voornamelijk in open bossen (zowel in loofbossen als naaldbossen), op heide en veen in de gematigde en subarctische gebieden in de wereld (Europa, Noord-Azië, Japan, Noord-Amerika en zelfs lokaal nog in Groenland). Deze plant is in Europa nauw verwant met de rode bosbes (Vaccinium vitis-idaea), waarmee hybriden gevormd kunnen worden en in Noord-Amerika met Vaccinium membranaceum en Vaccinium parviflorum.

De stengels ontspringen uit een wijdverspreid wortelstelsel met een wortelstok. De kantige twijgen zijn groen. De bladeren zijn lichtgroen, eirond tot elliptisch en hebben een zwak gezaagde rand. Ze zijn 1-3 cm lang. De bladeren vallen af in de late herfst. Hierbij worden ze eerst geelbruin; maar op sommige plaatsen kunnen ze oranje of rood kleuren (afhankelijk van de voedingsstoffen in de grond). De kruikvormige bloemen zijn roze en hebben een groene waas. De bloemen zijn met hun open einde naar beneden gericht.

Blauwe bosbes De vermeerdering van de blauwe bosbes gaat het best via de wortelstek.

Plant in het vroege voorjaar (maart) bij voorkeur op een vochthoudende tamelijk zure (pH 4 à 4,5) grond. Blauwe bosbessen zijn gevoelig voor watertekort en voor wateroverlast. Op te natte gronden kan je altijd een verhoogd bed aanleggen om in te planten. Neem bij voorkeur jonge planten van twee à drie jaar, die geven het meeste kans op slagen. Zelfs planten van vijf jaar oud laten zich nog gemakkelijk verplanten.

Maak het plantgat ruim genoeg, en doe er ruwe turf met veel vezels in. 10 tot 20 liter turf per plant is niet overdreven. Breng na het planten een mulchlaag aan van gemalen boomschors. Geef bij het planten geen bemesting. Pas het jaar daarop (of nog later) als de struik goed aan het groeien is kan worden bijgemest bij voorkeur met zuurwerkende meststoffen die veel magnesium bevatten.

De blauwe bosbes kan wel 30 tot 40 jaar oud worden. Als je er goed voor zorgt kun je er dan ook heel lang de vruchten van plukken.

Onderhoudssnoei

De eerste jaren moet je nog niet veel snoeien aan deze struik. Enkel het onderste vruchthout zo dicht mogelijk bij de grond wegsnijden.

Pas na een paar jaar moet je de oudste gesteltakken helemaal wegzagen en vervangen door een sterke jonge grondscheut. De andere gesteltakken kunnen wat worden uitgedund, om licht toe te laten in de struik.

Snoei de jonge vruchttakjes afwisselend op drie bloemknoppen of vijf bladknoppen terug. Iets zwaardere vruchttakken mogen 5 bloemknoppen behouden. Op die manier krijg je grotere bessen.

Verjong de struik, door oudere takken tot een jongere naar buiten groeiende scheut terug te snoeien. Snij de oude tak zo'n 2 à 3 cm boven de jonge scheut af om verdroging te voorkomen.

Blauwe bessen
  • Taksterfte (Godronia cassandrae)
    Op de takken ontstaan ronde of ovale vlekken, aanvankelijk rood tot roodbruin van kleur. Later kleurt het centrum van deze vlekken grijs en zie je ook zwellingen waarin de zwarte vruchtlichamen van de schimmel zichtbaar worden. Zodra de takken voor een groot deel door deze vlekken zijn afgesnoerd, sterven ze af. Taksterfte treedt vooral op in het voorjaar en in mindere mate in het najaar. Is je bodem in orde en bemest je met mate, dan slaat de schimmel niet hard toe.
  • Rijprot of Vruchtrot (Erwinia amylovora)
    Na de pluk verschijnt deze schimmel op de vruchten. Aan de kelkholte ontstaat een ingezonken plek met daarop plakkerige, oranje- tot zalmkleurige sporen.
  • Blauwebessentopgalmug (Prodiplosis vaccinii)
    De larve van deze mug zuigt aan de bladeren waardoor een bladgal ontstaat. De bladgal is eerst geel en verkleurt dan naar zwart. Net onder de top verkleuren de jongste blaadjes geel met karakteristieke rode vlekjes.
  • Grote en kleine wintervlinder (Erannis defoliara en Operophtera brumata)
    De spanrups van de grote wintervlinder is bruingeel met rode vlekken, die van de kleine wintervlinder is groengeel. Deze spanrupsen kunnen heel schadelijk zijn. Ze verschijnen in maart en tasten bladeren, bloemen en bessen aan.
  • Vogels (Aves)
    Vooral de spreeuwen en merels zijn verzot op deze lekkere bessen. Daarom moeten netten over de hagen of solitaire struiken worden aangebracht, al dan niet in combinatie met vogelverschrikkers.

Blauwe bosbes Kort na het uitbloeien in juli - augustus (of september - oktober voor de late bloeiers) van de roze, bolronde bloemen ontstaan er op stengels, ouder dan drie jaar, zwartblauwe bessen, bedekt met een waas. Elke bes kan tot veertig zaadjes bevatten. Het sap is purperkleurig. De bessen zijn eetbaar. Ze worden voornamelijk gebruikt voor jam of voor gebak. Ook worden ze vers gegeten, vooral vanwege het hoge gehalte aan vitamine C.

Gedroogde bosbessen kunnen zes maand bewaard worden en gebruikt in stoofschotels, in gebak en als saus bij zowat alle desserts.

Blauwe bosbessen kunnen ook worden ingevroren nadat u ze gewassen, gesorteerd en gedroogd hebt. Gebruik ze dan alleen nog maar in gekookte bereidingen (ze veranderen van smaak en uitzicht door het invriezen).

medisch De bladeren van de bessenstruik bevatten looistoffen, flavonolen, Vitamine C en A, glucokinine (werkt bloedsuikerverlagend) en Arbutine (goed bij infecties van de urinewegen, en verlaagt de bloedsuikerspiegel, arbutine werkt alleen in een alkalisch milieu, daar wordt de stof omgezet in hydrochinon, deze stof kleurt de urine bruin, hydrochinon is desinfecterend en bacteriedodend, maar alleen werkzaam in het blaas - en nierengebied )

In de bessen vindt je citroenzuur, Anthocyaankleurstoffen, Anorganische zouten, Appelzuur, Vitamine B en C, Invertsuiker, Myrtilline en Pectine.

Dank zij al deze stoffen, is blauwe bes goed voor de bloedsomloop, sommige problemen van de spijsvertering, bij eczeem, aften en zweertjes in de mond.

Het blad van de Blauwe Bosbes heeft een specifieke werking op het membraan van de urinewegen. Het heeft een verzachtende en versterkende werking. Werkzaam bij nier - en blaasgruis en nier - en blaasstenen. Ook bij blaasontsteking en de holistische aanpak van chronische nierproblemen. Door de grote samentrekkende kracht kan het ook worden ingezet bij sommige vormen van bedwateren. Een aftreksel dat met behulp van een irrigator wordt toegediend kan het ook helpen bij een vaginale infectie.


Waarschuwing

Hoge doseringen van het blad kunnen vergiftigingsverschijnselen veroorzaken.





Blauwe bosbes
Blauwe bosbes
Taxonomische indeling
Rijk Plantae (Planten)
Stam Embryophyta (Landplanten)
Klasse Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade Angiospermae (Bedektzadigen)
Clade 'nieuwe' tweezaadlobbigen
Clade Asteriden
Orde Ericales
Familie Ericaceae (Heidefamlie)
geslacht Vaccinum (Bosbes)
Soort
Vaccinium myrtillus

Voedingswaarde

per 100 gram verse vruchten

  • 75 Kcal
  • 77,1 gr. water
  • 14,5 gr. koolhydraten
  • 0,6 gr. eiwit
  • 14 gr. suikers
  • 0,2gr. vet
  • 4 mg. natrium
  • 12 mg. calcium
  • 60 mg. kalium
  • 2,5 mg. ijzer
  • 16 mg. fosfor
  • 5 mg. magnesium
  • 0,20 mg. zink
  • 0,07 mg. koper
  • 0,02 mg vitamine A
  • 0,02 mg. vitamine B1
  • 0,02 mg. vitamine B2
  • 0,06 mg. vitamine B6
  • 10 µg. vitamine B11
  • 12 mg. vitamine C
  • 0,0 mg. cholesterol
  • 6,6 gr. vezels

Meest geteelde rassen

  • Grote bessen:
    'Nui', 'Chandler', 'Bonus'
  • Vroeg rijpende:
    'Bluetta', 'Duke', 'Earliblue', 'Bluechip', 'Nui', 'Patriot', 'Spartan' en 'Bluehaven'
  • Middelvroeg:
    'Bluejay', 'Bluecrop', 'Toro', 'Goldtraube 23', 'Nelson', 'Berkeley'
  • Laat:
    Coville', 'Dixi'
  • Zeer laat:
    'Elliot'

leuk om weten

Het Belgische plaatsje Vielsalm noemt zich "la capitale des myrtilles" vanwege de grote aanwezigheid van bosbessen in de bosrijke omgeving, en vanwege de bosbessenfeesten.

De werking van de Blauwe Bosbes op de urinewegen werd al door Dioscorides beschreven. John Gerard, de 17de eeuwse Engelse kruidkundige vermeld dat de mensen in de noordelijke streken van Engeland, de bosbessen veel aten met room en melk, "op dezelfde wijze als Aardbeien". In Europa werden ze veel gebruikt om wijn te kleuren.

Bavarois van bosbessen

Ingrediënten :

  • 400 gr. bosbessen
  • 1 glas volle melk
  • 400 gr. verse room
  • 3 eierdooiers
  • 200 gr. fijne suiker
  • 5 blaadjes gelatine

Bereidingswijze :

Laat de blaadjes gelatine in een bord met koud water weken. Klop de eierdooiers met de fijne suiker tot een wit, schuimig mengsel.

Breng de melk aan de kook. Haal van het vuur en giet door een zeef. Giet de melk beetje bij beetje en al roerend bij het eimengsel.

Giet de crème in een kookpan en laat onder voortdurend roeren met een houten lepel heet worden (niet koken).

Haal de pan van het vuur. Knijp het water uit de gelatineblaadjes en voeg deze dan bij de crème in de pan. Roer tot de gelatine volledig is opgelost.

Giet de crème door een zeef in een grote schaal. Spoel de bosbessen en mix ze tot puree. Houd enkele bessen apart.

Meng de puree met de crème. Klop de room stijf en spatel voorzichtig door de crème.

Bevochtig een bavaroisvorm met koud water en giet de crème erin.

Zet 1 nacht in de koelkast. Zet de vorm (niet de crème !) heel even in heet water en keer hem dan om op een plat bord.

Leg een paar bosbessen op de bavarois en dien onmiddellijk op.

VARKENSHAASJE MET BOSBESSEN EN POMPOEN

Ingrediënten :

  • 1 Varkenshaasje
  • 1 soeplepel peper
  • 2 soeplepels Olijfolie
  • 1 glaasje witte wijn
  • 1 kg. pompoen
  • 10 gr. verse gember
  • 1 koffielepel maïzena
  • 80 gr. blauwe bosbessen
  • Zout

Bereidingswijze :

Ontdoe het vlees van het vet en rol het in de peper. Druk goed aan zodat de peper blijft zitten. Verwarm een soeplepel olijfolie in een pan met een antikleeflaagje. Bak het haasje aan alle kanten aan. Laat het uitlekken, doe de olie uit de pan en leg het haasje terug in de pan.

Voeg een glaasje witte wijn toe en ook zout en peper en zet de pan 30 à 40 minuten of een gematigd vuur. Voeg indien nodig een beetje water toe.

Inmiddels maakt u de pompoen schoon en snijdt u het vruchtvlees in blokjes. Warm een soeplepel olijfolie in een pan met een antikleeflaagje en bak de pompoen aan op een eerder groot vuur. Voeg een beetje zout toe.

Hak de gember fijn en meng met een koffielepel maïzena in een beetje water. Haal het varkenshaasje uit de pan en leg het op een schotel met aluminiumfolie om het vlees warm te houden.

Doe de maïzena met de gember in de pan en voeg het kookvocht toe. Meng goed. Voeg de bosbessen toe. Proef de saus en breng indien nodig op smaak. Giet ze over het varkensvlees. Maak een krans met de pompoenblokjes. Dien warm op.